POKREWIEŃSTWA

Polska terminologia pokrewieństwa, a więc i samo pokrewieństwo przeżyły od czasów średniowiecznych jedną samorzutną i zasadniczą reformę w wiekach XVI i XVII. Wszelkie zmiany wcześniejsze i późniejsze nie miały charakteru systemowego, a część z nich nosiła cechy prostej kosmetyki słowotwórczej. Wyjątkiem jest eliminacja terminu stryj. Poniżej prezentacja systemu oficjalnego, występującego w całym kraju (przynajmniej w założeniu) i dokumentowanym w języku literackim. Nie jest tu brana pod uwagę terminologia stosowana w dialektach regionalnych, a zawierająca niekiedy odmienności systemowe.

Tabele terminologii pokrewieństw:

Ciekawsze i mniej znane terminy wyróżniłem brązowym kolorem.  

POLSKA TERMINOLOGIA DLA KREWNYCH LINIOWYCH

Relacja Terminy dominujące
do XVI - XVII w. od XVII w.
Ojciec ociec ojciec
Matka mać, matka matka
Ojciec Rodzica stary ociec, dziad dziadek
Matka Rodzica stara mać, baba babka
Ojciec Rodzica Rodzica pradziad pradziadek
Matka Rodzica Rodzica prababa prababka
Syn syn idem*
Córka dziewka, cór(k)a córka
Dziecko Dziecka wnuk(-czka) idem
Dziecko Dziecka Dziecka prawnuk, prawnuka prawnuk(-czka)
Brat brat idem
Siostra siostra idem
Brat Ojca stryj idem, wuj
Brat Matki wuj idem
Siostra Rodzica ciotka idem
Brat Matki Rodzica stary wuj, przedwieć -
Brat Matki Rodzica Rodzica starszy wuj, przedwieć -
Dziecko Siostry Rodzica brat (siostra) cioteczny idem, kuzyn(-ka)
Dziecko Brata Ojca brat (siostra) stryjeczny idem, kuzyn(-ka)
Dziecko Brata Matki brat (siostra) wujeczny idem, kuzyn(-ka)
Dziecko Brata dla Brata synowiec(-ica) idem, bratanek
Dziecko Brata dla Siostry bratanek(-nica) idem
Dziecko Siostry siostrzeniec(-nica) idem
 

POLSKA TERMINOLOGIA POWINOWACTWA

Relacja Terminy dominujące
do XVI - XVII w. od XVII w.
Mąż mąż idem
Żona żona idem
Ojciec Męża świekr (do XVIII w.) teść
Matka Męża świekra idem, teściowa
Ojciec Żony cieść teść
Matka Żony ćcia teściowa
Brat Męża dziewierz szwagier
Siostra Męża zełwa szwagierka
Brat Żony szurza szwagier
Siostra Żony świeść szwagierka
Żona Brata jątrew bratowa
Żona Brata Męża jątrew bratowa, szwagierka
Mąż Siostry Małżonka - szwagier
Żona Syna sneszka, niewiastka synowa
Mąż Córki zięć idem
Mąż Siostry zięć, swak szwagier
Mąż Siostry Rodzica swak, pociot(ek) wuj
Żona Brata Ojca stryjna stryjenka, ciotka
Żona Brata Matki wujna wujenka, ciotka

* idem - (z łac.) ten sam; to samo.

Źródło: Szynkiewicz, Sławoj. 1992. Pokrewieństwo. Studium etnologiczne. Warszawa: Wydawnictwo UW.
 
 


Copyrigh © 2002-2013 Bartosz W. Wajda